Iedereen kent het woord ‘gaatje’, maar wat er precies gebeurt in je mond voordat zo’n gaatje ontstaat, is vaak minder bekend. Cariës is de medische term voor tandbederf en het is een proces dat stap voor stap verloopt. Door te begrijpen hoe het precies werkt, kun je beter voorkomen dat schade aan je gebit door cariës ontstaat.

In dit artikel leggen we in begrijpelijke taal uit wat er in de mond gebeurt waardoor gaatjes ontstaan, waarom sommige mensen sneller gaatjes krijgen dan anderen en welke factoren het risico vergroten.

Goed om te weten! Dit artikel richt zich op het begrijpen van het ontstaan van gaatjes. Meer informatie over hoe Dental Oris je kan helpen bij het behandelen van gaatjes, lees je hier op onze website.

Wat zijn cariës-bacteriën en hoe werken ze?

Na elke maaltijd blijven er kleine voedselresten achter in de mond. Bepaalde bacteriën gebruiken deze suikers als brandstof. Wanneer ze suikers afbreken, produceren ze zuren. Deze zuren verlagen tijdelijk de pH-waarde in je mond en tasten zo het glazuur van de tanden aan. Dit proces heet de-mineralisatie.

Een normale pH in de mond ligt tussen de 6,5-7. Bij een zuuraanval na eten of drinken daalt het pH onder de 5,5. Onder deze waarde begint het glazuur langzaam op te lossen. Hoe vaker per dag je eet of drinkt, hoe vaker deze zuuraanval plaatsvindt.

Het glazuur: sterk, maar niet onverslaanbaar

Tandglazuur is het hardste weefsel van het lichaam, maar het heeft één zwakke plek: het kan niet uit zichzelf herstellen als het te ver is aangetast. Als glazuur wordt aangetast, verliest het in het beginstadium mineralen. Dit kun je soms herkennen aan:

• witte vlekjes op het tandoppervlak
• een ruw plekje dat anders aanvoelt
• lichte gevoeligheid bij zoet, koud of warm

Op dit punt kun je dit nog herstellen (re-mineralisatie) met fluoride, een goede poetsroutine en minder suiker eten.

Wanneer wordt een beginnende aantasting een echt gaatje?

Als het zuurproces vaker optreedt dan dat de mond herstelt, wordt het glazuur steeds dunner. Uiteindelijk bereikt de aantasting het dentine (de laag onder het glazuur). Dan spreken we van een gaatje. Vanaf dat moment kan het lichaam het niet meer herstellen.

Symptomen in verschillende fases

Fase	Wat gebeurt er?	Klachten
Beginnende cariës	Mineralen verdwijnen uit glazuur	Vaak geen klachten, er kunnen witte vlekjes zichtbaar zijn
Vorderende cariës	Beschadiging van dentine	Gevoeligheid bij zoet/koud
Diepe cariës	Aantasting richting zenuw	Pijn, donkere vlek, soms zwelling

Je voelt dus vaak pas iets als het al dieper zit en juist daarom zijn controles zo belangrijk om gaatjes tijdig op te sporen.

Waarom suikers en eetmomenten belangrijker zijn dan je denkt

Veel mensen focussen op hoeveel suiker ze eten, maar belangrijker is misschien nog wel hoe vaak je eet. Iedere snack of slok frisdrank veroorzaakt een nieuwe zuuraanval. Zelfs kleine zoete momenten, zoals een dropje eten of slokje sap drinken, tellen mee. Als je te veel snackmomenten gedurende een dag hebt, kun je langere tijd een lage pH in de mond hebben. Je biedt je gebit zo minder kans op herstel en een hogere bacteriegroei. 

Speeksel: de natuurlijke bescherming tegen gaatjes

Speeksel speelt een veel grotere rol in het voorkomen van gaatjes dan de meeste mensen denken. Het werkt als een natuurlijk beschermingsmechanisme dat op meerdere manieren schade aan het gebit beperkt. Speeksel neutraliseert namelijk schadelijke zuren, bevat mineralen die glazuur herstellen, spoelt voedselresten en bacteriën weg en bevat beschermende eiwitten en antistoffen die de groei van schadelijke bacteriën remmen. 

Wist je dat mensen met een droge mond en weinig speeksel hierdoor ook een vergroot risico op gaatjes hebben? Zij missen namelijk deze beschermende functie. Een droge mond is dus niet alleen onprettig, maar ook een serieuze risicofactor voor cariës.

Wanneer moet je extra alert zijn?

Je loopt extra risico als je:

• veel medicatie gebruikt (antidepressiva, antihistaminica, plastabletten, bloeddrukmedicatie)
• regelmatig stress ervaart
• weinig drinkt op een dag
• veel door de mond ademt
• ouder wordt (speekselproductie neemt af)

In deze situaties is het verstandig om extra goed te poetsen, voldoende water te drinken en je mondsituatie regelmatig te laten controleren

Waarom kinderen sneller gaatjes krijgen

Over het algemeen krijgen kinderen sneller gaatjes dan volwassenen. Dit komt omdat zij:

• dunner glazuur hebben dan volwassenen
• vaker snacken
• vaak een minder goede poetsroutine hebben
• vaker zoete dranken drinken
• nog geen optimaal fluoridegebruik hebben

Daarom is begeleiding bij poetsen tot 10 jaar en controle elke 6 maanden zo belangrijk voor kinderen.

Hoe ontstaan gaatjes?

Gaatjes ontstaan niet in één keer, maar door een langzaam proces waarin zuren je glazuur aantasten. Door minder vaak te snacken, zorgvuldig te poetsen en regelmatig op controle te komen, kun je veel schade voorkomen.